macanian pablasa

gabun lang sisiclauran ding mangaliap a taguimpan
uli’ng ding alapap, macananu ro pang pangarapan
nung caring memaglumpis dang atian
sasalicadcad nala caring gasgas at dalan-dalanan?
ding pagnasan a nasa, saput lang macabalabat
caring abtac a pasbul. gagapang lang lango
magpapasag at bisang milaco caring banta
ning pangaiacmul ning dadalusung a babagua
at quing catimauang nasa, mababalag la naman,
pacli baguius a sasaquinda. macanian pablasa
ding uring anacpauas, quing gabun la mumuma




***
2012
Oran, Algeria

Lagari

Tinas no reng adwa nang gamat Ka Delfin kabang babaltangan na ing malalam a albug.

E dapat mabasa ing suput ning abyas a tatalnan ning wanang gamat. Mangawit ne ing kayli dapot nanu pang asapat na nung mabasa mu naman ing atlung Lucky Me noodles.

Maluwalas ya timan i kongresman at pina-pinandit pasimpli nong tutugtugan alcohol ding gamat na kabang mamye yang relief goods. Makaba ing pila keta king arap-eskwelang gewa rang evacuation center.

E na no pekiramdaman pa ring litanya at talumpati na ning "talasalba" dikil king alang patnang pamamutut karing impun at iligal a pamagmina karing kabundukan.

Ena na dimdam ing TV Interview nang kongresman para king pang-benging balita. Ena na ikit ing pamagpaletratu na kabang gagalamanuan no reng miyalbugan para king pang-abak a diyaryu.

Mananeya ne ing asawa na at anam dang anak king bubungan ning bale ra.

Ena ne pinsinan ning asawa na ing larawan nang kongresman a makabalandra king plastic a pilulanang abyas. Tambing na nang bilus keng kalderu ing abyas at ena na abasa ing makasulat a mensahi keng suput: "Lingap at lugud ibat kang Kongresman Montero"

King metung a suluk ning karelang bubungan, tahimik ya king pangasandal na ing maragul at de-kuryenting lagari. Kumampa mu ing albug, isubli na neng Ka Delfin ketang timber yard at furniture shop nang kongresman.

Durugpa king lupa na ing patak ning uran a panalangin nang tuknang.





***
Habagat, 2012

Quing Pilatan

Queni la mumungul ding mapagal nacu at comusta
Ala iu, dapot ing dalig, asasalat ia caring amanu.
Micacaul cata. At agnan tatangis mingatba.

Macanian ia caiang lumabung at masese?
Nuanti ia uari cadalise ing dalise?
Cumampa la pin caia ring calbag ning sugat

Nung pina-pinandit, mititimid la quing caplas?
Cacalcalan caring mangataram a amanu
At ban langi, gadgaran la quing asin ning sumbat?

Mauala la ring caplas nung pacaplasan la?
At pacaplasan la pa? Pacaplasan nong pacaplasan
Angga quing mapata la at ala nang damdaman?

Mecad. At sana pin. Alasac te ing pamicandaiu
Nung capalan ta nong capalan ding dalig quing pilatan.



***
2012
Oran, Algeria

paralumpu quing dimla ning eneru (paindispu cang samuel taylor coleridge)

ume queni
pitabi-tabing angin ning eneru
labulan mo ring melanging bulung

mibablas no ring impun dutung!

munag ca
magparayo anting tinap
ning lugud a ecu acamtan-

lumapit ca o’ camataian

cunan ing bie
ala nang capupuntan
e na aguiu pang pusanan



***
2012
Oran, Algeria

Bie Busal ning Kataksilan

Alang alikabuk karing lamesita ning lugud.
Inisip nang agyu nang linisan ning silid
ing sarili nang dinat. Kabangal a kasalpantayanan,
ing pagnasan nang ding pasimanu asagka ra ing sula-sulapo abu.
Suman king pinggan, ngungut a makasabe
gilid ning platitu, pusang didilat karing butit,
asung kakaung, makatalanga karing kwadrung
ating makalarawan a dagis—
deti, larawan lang magpapitlag
magpapasasal
karing pintig ning pamagnasa

E naman uli ning bayu mabak, datang ne ing
manyingil kuryenti. O uli ning ngening maranun
pasibayu nong atakiran ding boti ning gatas-damulag
king tukuran eran. At e mu rin ngening kagising,
kabuklat na keng sulu king kusina, abungaran nala
ring pibalatang keso at e megisan a pandisal

Ding kayang gagale denas ampong pipit
king impun ning byabas ila ring sangkan?

Ngening abak, manuyab ya at mibangun ing asawa na;
patigtigan ne ing gitara atsaka no pitalik-talik ding kwerdas
ban keng katatawlian sabyan namung ala yu keng tonu.
Kapkapan no ring kayang balbas kabang makayarap ya
keng salamin. Sindi yang metung a stick a sigarilyu
atsaka ya talakad king lual na ning pasbul.
Kabang I ya, piling-piling yang manalangin
nung kapilan la magisan ding damonyus keti yatu.
Mibalik ya keng silid. Likuman na at ilukut ing ulas
a mebasa king kalasingan. Kabang paburen nang bubukal
lalapo ing kape king kalang.

Karas ning bengi, mibalik ya keng lugud.
King makabang bengi ning pira-pirasu
at miglamat a lugud.
Mililingat ya
at pakikiramdaman na ing panyatang ning abak.
Ing gagad at mapusuk nang pamanlapit
ning kamamaranunang kasing-pali
ning magtindang gatas-damulag…
king tukuran
karing balitang
ning eran.



***
2012
Oran, Algeria

Titis

Susulapo na ning angin ing titis a manibat king pitik-pitikan ng sigarilyu. Kabang makalukluk ya king metung a suluk ning panciteria, o nung misan, kabang susulyapan no reng anak a magtuas-tuasan king metung a mula – kabang babalikan no ring mapilang bakas ning kayanakan.

Ing tutu na, liwas karing alang-malit a pamanalukyat karing impun byabas, o ring palingut king balugbug a sasagana nang Darang Maring andat sosopan neng milukas king maputi nang imalan a mengatmung agta ning duat o katas da ring pemulut at pengan nang malulut a mangga kayabe da ring kakyalung na – ala na, at ala ya, nanumang mayulagang bague atatandanan.

Malabug la namang dampul ning milabas a kasibulan ding mayayaninag. Ena ne atandanan ing lupa na ning kapalsinta nang akayabe nang migluklukan kilub na ning kubung megawa king talaib. Den mu pin atang mangalalam a bakas ilang mandatila. Kalupa namo ning mapangangas a palad a gagalugad at mamaplus karing susu kilub na ning maimpis a imalan, ing banglu ning batal, ing kintab ning makabang bwak, ing lambut ning labi at ing kuryenti at mapaling sasal a iyatad da reti king basal a salu -- deni magmarka la king kaisipan. Aliwa reng lupa at aske ning pamikandayu.

Recuerdu no ning milabas deti a balik-balikan ning metung a ginulut at linawut. Miglagalag man ing isip at katawan, makasimpan la wala at mayulaga lang bague magpaganaka nung nuanti na karayu ing keyang disan. Nung nuanti na kalambat ing pangawale. At nung makananu neng lawan ing pangatau’t sarili na. Ninu iya napun? At ninu na iya ngeni?

Mengari yang bayung salta a paniniglawan kareng laun a larawan ing dati nang lugal keti yatu.
Asasalat ne ngeni ing lumbe ning pamagdili-dili karing melapad a kanwan, karing kinulubut a gamat.

O mekad asasalat nya naman ing tula at matipid a timan kabang pagsinuan na nung ninu karening makaletratu ing masungit dapot malingap a dara nang Maring -- ing sinese kaya. Ing darang meging indu at ibpa na. Ing pengakuanan nang ipetisyun at kwanan basta miras ne king Amerika o Australia.

Babalebe kambe ning yumu ing pait karing pisngi. Mayumu la man, akakwa ra palang maging masalpak ding tagumpe iyampang nung emu no darasan ding kekang babalikan.




***
August 2012
Oran, Algeria

ekphrasis

casaup no ning singsing a quiquetan ning ipan

ding matang manaquit quing catutuan

timauang isip

asbuc a alang busal

matibe casangcapan


lasacan ta la ring abtac a pasbul ning maling caisipan






* * *
2012
Oran, Algeria

Mepupus a Timan (Metung a Malikwatas)

bwak lang malulugus ding tawling inawa

tangis no ning lunus ning ume paynawa

punyal lang tataglus king salu ning sinta

deting pangapupus manatad lang dusa

kirut no ning napun, uma no ning uran

libutad ning ambun kaul no ning pampang

salpuk no ning alun king dalan-pasigan

ding lugud a mamun, ding tatauling timan

ding sabla mung bakit, sinese, binilang

akdak a mapait king salu sinimpan

lumbe na ning isip, mepupus a timan

dapat nong iwaglit miyalilan no man


***


Mumunang Kasagsag



bwak lang malulugus

tangis no ning lunus

punyal lang tataglus

deting pangapupus

kirut no ning napun

libutad ning ambun

salpuk no ning alun

ding lugud a mamun

ding sabla mung bakit

akdak a mapait

lumbe na ning isip

dapat nong iwaglit



***



Kadwang Kasagsag



ding tawling inawa

ning ume paynawa

king salu ning sinta

manatad lang dusa

uma no ning uran

kaul no ning pampang

king dalan-pasigan

ding tatauling timan

sinese, binilang

king salu sinimpan

mepupus a timan

miyalilan no man



***

Aliwa pang pamibalasa at pamilibe lugal



ding tawling inawa kirut no ning napun

manatad lang dusa libutad ning ambun

ding lugud a mamun ning ume paynawa

salpuk no ning alun king salu ning sinta

uma no ning uran deting pangapupus

king dalan-pasigan bwak lang malulugus

punyal lang tataglus ding tatauling timan

tangis no ning lunus kaul no ning pampang

akdak a mapait king salu sinimpan

ding sabla mung bakit sinese, binilang

miyalilan no man dapat nong iwaglit

mepupus a timan lumbe na ning isip


****
2012
Oran, Algeria

Siri

aping didilat ing sicdu caring ba’lang paniatang
busal ning pamaniglo caring paniglon
gilgal a pitlag ing nasang iiatad
ning manene pamangalag
caring butonis ning caiang blusa
ning caquisigang e na lubus caquilala—
quing silid
ning mala-saput dang pamagdulap
quing papag
nung nucarin ne sasaquinda at lulugsu
ning sasal ing pamiquelangan

quing lual, lulucas no ning caleldo
ding susulud nang bulung
saplut la uaring
cuculdas
ibat quing quiquimbe auacan
mababalag
caring titicad a sacung

malpas iang timaua
ing caiumangging abluc
tutuclip
maglumiad ing siri

laman
quing
laman

labi quing labi.

Reascending Ching Kang Shan (Malayang Salin)

English:

Reascending Ching Kang Shan
Mao Tse Tung

I have long aspired to reach for the clouds
And again ascend Ching Kang Shan.
Coming from afar, to view our old haunt,
I find new scenes replacing the old.
Everywhere Orioles sing, swallows dart
Streams babble.
And the road mounts skyward
Once Huang Yang Chie is passed
No other perilous place calls for a glance.
Wind and thunder are stirring,
Flags and banners are flying
Wherever men live.
Thirty Eight years are fled
With a mere snap of the fingers.
We can clasp the moon in the Ninth Heaven
And seize turtles deep down the Five Seas.
We’ll return amid triumphant song and laughter
Nothing is hard in this world
If you dare to scale the heights.



***

Tagalog:

Muling Pag-akyat Sa Bundok Jing Gang
Oliver S. Carlos

Malaon ko nang nais na marating ang mga ulap
At marubdob kong nasa na muling akyatin ang Bundok Jing Gang.
Mula sa malayo, sa pagtanaw sa nanahang mga subyang,
Nakababanaag ng mga bagong tagpong pumapalit sa mga dati na.
Saanman pumaling dinig ang awitan ng mga kilyawan,
Palasong itinutudla ang mga sibad sa iglap nilang paglipad
Nananambitan ang mga sapa
At wari’y bundok na nakapatirapa ang binabagtas na daan.
Malagpasan lamang ang baseng-tanggulan ng Huang Yang Chie
Ay! wala nang pinakamapanganib pang lugar na dapat sulyapan!
Nagsasalimbayan ang dahas ng ihip-hangin at dagundong ng kulog.
Saanman may taong masalubong, iwinawagayway nila ang mga bandila.
Tatlumpu’t walong taon ang matuling lumipas,
Parang ikinatus lang sa mga daliri.
Ang buwan -- o’ ang buwan sa Ikasiyam-na-Langit -
napakadali niyang ikuyom sa aming mga palad!
Ang mga pawikan- laruan lamang na aming inaagaw
Sa kailaliman ng Limang-Dagat.
Makababalik kami. Babalik kami
Sa gitna ng mga awit-pagbubunyi
Ng malulutong na mga tawa’t halakhak.
Paniwalaan ninyo ngayon
Walang balakid o anumang kahirapan
Na di kayang lagpasan
Kung mangangahas lang na akyatin
Ang mga tuktok at kaitaasan.


******

Kapampangan:

Pasibaiung Pamanuquiat qng Bunduc Jing Gang
Oliver S. Carlos

Maluat cu nang peninasan ing dasan la ring biga,
At marubdub cung nasa ing pasibaiung aucquiatan ing bunduc Jing Gang.
Ibat qng maraiu, cabang babatiauan la ring memale subyang
Manaquit cung baiung larauang manalili caring laun.
Nucarin cu man magpaling, gagale la ring culiauan.
Anti la uaring uiung a magpatilo ring sibad quing gagad dang sulapo.
Managulele la ring sapa. Paquiuari cu,
bunduc lang manalangin ding babaslen a dalan.
Milagpus mu sa qng baseng-tanggulan ning Huang Yang Chie
aii! ala nang pecamapanga`nib pang carinan a dapat suliapan.
Mipamaquibat ing labul ning anguin at cacsing ning duldul
Nucarin man ating taung asasaganan, susulapo lang atatangalan
Ding bandera’t catiang-pauaga.
Atlumpulu’t ualung banua ing tiniplad maragli
Anti ca uaring quinatus caring quecang taliri.
Ing bulan, o’ing bulan carin qng Casiam-Banua–
Aii! canaua nang iculong caring quequeng palad!
Ding pau, piialungan la mung sasamsaman
Quing quelalaman ning Limang-Daiat
Macapagbalic cami. Mibalic cami.
Busal da ring tumaila ning capagbuniian
Ning mangalutung ming aili’t sagacgac.
Paniualan iu ngueni
Alang nanumang balaquid o casaquitan
Ing e alagpusan
Nung pangangasan ta la mung ucquiatan
Ding taluctuc ning quetasan.

*****

Magdalena*

Sumaka ka ibat king danuman
malulut king kanangga
ning bulbul at laman,
tatatap la ring utung
king sunis ning sikluban,
at alang male
kawlan me ing maninasang angin
ning mitatagalang aslag at salamin,
dilatan na ka ning tuwalya
manibat talampakan
angga na karing singit at gulut-balugbug.
King kikimbe at managkat mung awakan,
nanumang kalikasang sisilab king katawan
e na asalikut ning susulud mung imalan

Lumakad ka karing makasalanang dalan
alang nanumang pananggalang
karing susurit at kalilibugang mata,
karing mangalanam a abluk
karing taliring baluktut
a mipnung kapagnasang paysilab king kekang alindug.
Mangapatiman ya ing lulundag mung pusu,
Manene mong ipepe ring kekang gamat, mapanuksu
at karin no malupig ding sikdu’t kaynge da ring gulung-gulungan.
Mibubuklat la ring baradung awang ning bie
Inia nung isuyu mo man nung kani-kaninu
ring kalabkab ning utung mu’t susu
nukarin ing katuliran
o’ bakit dapat muran batu?



*****
Pawaga:
*milikas a kawatasan ning Pambansang Alagad ning Sining, Virgilio Almario (Rio Alma)
Metakmus ibat karing tinipung kasulatan a mipamagatang “Mga Retaso ng Liwanag"

indung tibuan

i ca ing pampang
tinusuc
sinugat
caring cacung talampacan

carinan
ning taguimpang
sinulat cu caring pinung balas
ning quecang pasigan

pepaniud ning alun
ning cailugang
era mu man asagca
ring batung migbalebe
quing quecang auacan

i ca
ing pampang
ibatan
ning sabla cung
calumbaian

gilutan at licuan
dapot
i ca naman
ing salu at candungang
pagcaibugan cung
caulan at balican