Titis

Susulapo na ning angin ing titis a manibat king pitik-pitikan ng sigarilyu. Kabang makalukluk ya king metung a suluk ning panciteria, o nung misan, kabang susulyapan no reng anak a magtuas-tuasan king metung a mula – kabang babalikan no ring mapilang bakas ning kayanakan.

Ing tutu na, liwas karing alang-malit a pamanalukyat karing impun byabas, o ring palingut king balugbug a sasagana nang Darang Maring andat sosopan neng milukas king maputi nang imalan a mengatmung agta ning duat o katas da ring pemulut at pengan nang malulut a mangga kayabe da ring kakyalung na – ala na, at ala ya, nanumang mayulagang bague atatandanan.

Malabug la namang dampul ning milabas a kasibulan ding mayayaninag. Ena ne atandanan ing lupa na ning kapalsinta nang akayabe nang migluklukan kilub na ning kubung megawa king talaib. Den mu pin atang mangalalam a bakas ilang mandatila. Kalupa namo ning mapangangas a palad a gagalugad at mamaplus karing susu kilub na ning maimpis a imalan, ing banglu ning batal, ing kintab ning makabang bwak, ing lambut ning labi at ing kuryenti at mapaling sasal a iyatad da reti king basal a salu -- deni magmarka la king kaisipan. Aliwa reng lupa at aske ning pamikandayu.

Recuerdu no ning milabas deti a balik-balikan ning metung a ginulut at linawut. Miglagalag man ing isip at katawan, makasimpan la wala at mayulaga lang bague magpaganaka nung nuanti na karayu ing keyang disan. Nung nuanti na kalambat ing pangawale. At nung makananu neng lawan ing pangatau’t sarili na. Ninu iya napun? At ninu na iya ngeni?

Mengari yang bayung salta a paniniglawan kareng laun a larawan ing dati nang lugal keti yatu.
Asasalat ne ngeni ing lumbe ning pamagdili-dili karing melapad a kanwan, karing kinulubut a gamat.

O mekad asasalat nya naman ing tula at matipid a timan kabang pagsinuan na nung ninu karening makaletratu ing masungit dapot malingap a dara nang Maring -- ing sinese kaya. Ing darang meging indu at ibpa na. Ing pengakuanan nang ipetisyun at kwanan basta miras ne king Amerika o Australia.

Babalebe kambe ning yumu ing pait karing pisngi. Mayumu la man, akakwa ra palang maging masalpak ding tagumpe iyampang nung emu no darasan ding kekang babalikan.




***
August 2012
Oran, Algeria

ekphrasis

casaup no ning singsing a quiquetan ning ipan

ding matang manaquit quing catutuan

timauang isip

asbuc a alang busal

matibe casangcapan


lasacan ta la ring abtac a pasbul ning maling caisipan






* * *
2012
Oran, Algeria

Mepupus a Timan (Metung a Malikwatas)

bwak lang malulugus ding tawling inawa

tangis no ning lunus ning ume paynawa

punyal lang tataglus king salu ning sinta

deting pangapupus manatad lang dusa

kirut no ning napun, uma no ning uran

libutad ning ambun kaul no ning pampang

salpuk no ning alun king dalan-pasigan

ding lugud a mamun, ding tatauling timan

ding sabla mung bakit, sinese, binilang

akdak a mapait king salu sinimpan

lumbe na ning isip, mepupus a timan

dapat nong iwaglit miyalilan no man


***


Mumunang Kasagsag



bwak lang malulugus

tangis no ning lunus

punyal lang tataglus

deting pangapupus

kirut no ning napun

libutad ning ambun

salpuk no ning alun

ding lugud a mamun

ding sabla mung bakit

akdak a mapait

lumbe na ning isip

dapat nong iwaglit



***



Kadwang Kasagsag



ding tawling inawa

ning ume paynawa

king salu ning sinta

manatad lang dusa

uma no ning uran

kaul no ning pampang

king dalan-pasigan

ding tatauling timan

sinese, binilang

king salu sinimpan

mepupus a timan

miyalilan no man



***

Aliwa pang pamibalasa at pamilibe lugal



ding tawling inawa kirut no ning napun

manatad lang dusa libutad ning ambun

ding lugud a mamun ning ume paynawa

salpuk no ning alun king salu ning sinta

uma no ning uran deting pangapupus

king dalan-pasigan bwak lang malulugus

punyal lang tataglus ding tatauling timan

tangis no ning lunus kaul no ning pampang

akdak a mapait king salu sinimpan

ding sabla mung bakit sinese, binilang

miyalilan no man dapat nong iwaglit

mepupus a timan lumbe na ning isip


****
2012
Oran, Algeria

Siri

aping didilat ing sicdu caring ba’lang paniatang
busal ning pamaniglo caring paniglon
gilgal a pitlag ing nasang iiatad
ning manene pamangalag
caring butonis ning caiang blusa
ning caquisigang e na lubus caquilala—
quing silid
ning mala-saput dang pamagdulap
quing papag
nung nucarin ne sasaquinda at lulugsu
ning sasal ing pamiquelangan

quing lual, lulucas no ning caleldo
ding susulud nang bulung
saplut la uaring
cuculdas
ibat quing quiquimbe auacan
mababalag
caring titicad a sacung

malpas iang timaua
ing caiumangging abluc
tutuclip
maglumiad ing siri

laman
quing
laman

labi quing labi.

Reascending Ching Kang Shan (Malayang Salin)

English:

Reascending Ching Kang Shan
Mao Tse Tung

I have long aspired to reach for the clouds
And again ascend Ching Kang Shan.
Coming from afar, to view our old haunt,
I find new scenes replacing the old.
Everywhere Orioles sing, swallows dart
Streams babble.
And the road mounts skyward
Once Huang Yang Chie is passed
No other perilous place calls for a glance.
Wind and thunder are stirring,
Flags and banners are flying
Wherever men live.
Thirty Eight years are fled
With a mere snap of the fingers.
We can clasp the moon in the Ninth Heaven
And seize turtles deep down the Five Seas.
We’ll return amid triumphant song and laughter
Nothing is hard in this world
If you dare to scale the heights.



***

Tagalog:

Muling Pag-akyat Sa Bundok Jing Gang
Oliver S. Carlos

Malaon ko nang nais na marating ang mga ulap
At marubdob kong nasa na muling akyatin ang Bundok Jing Gang.
Mula sa malayo, sa pagtanaw sa nanahang mga subyang,
Nakababanaag ng mga bagong tagpong pumapalit sa mga dati na.
Saanman pumaling dinig ang awitan ng mga kilyawan,
Palasong itinutudla ang mga sibad sa iglap nilang paglipad
Nananambitan ang mga sapa
At wari’y bundok na nakapatirapa ang binabagtas na daan.
Malagpasan lamang ang baseng-tanggulan ng Huang Yang Chie
Ay! wala nang pinakamapanganib pang lugar na dapat sulyapan!
Nagsasalimbayan ang dahas ng ihip-hangin at dagundong ng kulog.
Saanman may taong masalubong, iwinawagayway nila ang mga bandila.
Tatlumpu’t walong taon ang matuling lumipas,
Parang ikinatus lang sa mga daliri.
Ang buwan -- o’ ang buwan sa Ikasiyam-na-Langit -
napakadali niyang ikuyom sa aming mga palad!
Ang mga pawikan- laruan lamang na aming inaagaw
Sa kailaliman ng Limang-Dagat.
Makababalik kami. Babalik kami
Sa gitna ng mga awit-pagbubunyi
Ng malulutong na mga tawa’t halakhak.
Paniwalaan ninyo ngayon
Walang balakid o anumang kahirapan
Na di kayang lagpasan
Kung mangangahas lang na akyatin
Ang mga tuktok at kaitaasan.


******

Kapampangan:

Pasibaiung Pamanuquiat qng Bunduc Jing Gang
Oliver S. Carlos

Maluat cu nang peninasan ing dasan la ring biga,
At marubdub cung nasa ing pasibaiung aucquiatan ing bunduc Jing Gang.
Ibat qng maraiu, cabang babatiauan la ring memale subyang
Manaquit cung baiung larauang manalili caring laun.
Nucarin cu man magpaling, gagale la ring culiauan.
Anti la uaring uiung a magpatilo ring sibad quing gagad dang sulapo.
Managulele la ring sapa. Paquiuari cu,
bunduc lang manalangin ding babaslen a dalan.
Milagpus mu sa qng baseng-tanggulan ning Huang Yang Chie
aii! ala nang pecamapanga`nib pang carinan a dapat suliapan.
Mipamaquibat ing labul ning anguin at cacsing ning duldul
Nucarin man ating taung asasaganan, susulapo lang atatangalan
Ding bandera’t catiang-pauaga.
Atlumpulu’t ualung banua ing tiniplad maragli
Anti ca uaring quinatus caring quecang taliri.
Ing bulan, o’ing bulan carin qng Casiam-Banua–
Aii! canaua nang iculong caring quequeng palad!
Ding pau, piialungan la mung sasamsaman
Quing quelalaman ning Limang-Daiat
Macapagbalic cami. Mibalic cami.
Busal da ring tumaila ning capagbuniian
Ning mangalutung ming aili’t sagacgac.
Paniualan iu ngueni
Alang nanumang balaquid o casaquitan
Ing e alagpusan
Nung pangangasan ta la mung ucquiatan
Ding taluctuc ning quetasan.

*****

Magdalena*

Sumaka ka ibat king danuman
malulut king kanangga
ning bulbul at laman,
tatatap la ring utung
king sunis ning sikluban,
at alang male
kawlan me ing maninasang angin
ning mitatagalang aslag at salamin,
dilatan na ka ning tuwalya
manibat talampakan
angga na karing singit at gulut-balugbug.
King kikimbe at managkat mung awakan,
nanumang kalikasang sisilab king katawan
e na asalikut ning susulud mung imalan

Lumakad ka karing makasalanang dalan
alang nanumang pananggalang
karing susurit at kalilibugang mata,
karing mangalanam a abluk
karing taliring baluktut
a mipnung kapagnasang paysilab king kekang alindug.
Mangapatiman ya ing lulundag mung pusu,
Manene mong ipepe ring kekang gamat, mapanuksu
at karin no malupig ding sikdu’t kaynge da ring gulung-gulungan.
Mibubuklat la ring baradung awang ning bie
Inia nung isuyu mo man nung kani-kaninu
ring kalabkab ning utung mu’t susu
nukarin ing katuliran
o’ bakit dapat muran batu?



*****
Pawaga:
*milikas a kawatasan ning Pambansang Alagad ning Sining, Virgilio Almario (Rio Alma)
Metakmus ibat karing tinipung kasulatan a mipamagatang “Mga Retaso ng Liwanag"

indung tibuan

i ca ing pampang
tinusuc
sinugat
caring cacung talampacan

carinan
ning taguimpang
sinulat cu caring pinung balas
ning quecang pasigan

pepaniud ning alun
ning cailugang
era mu man asagca
ring batung migbalebe
quing quecang auacan

i ca
ing pampang
ibatan
ning sabla cung
calumbaian

gilutan at licuan
dapot
i ca naman
ing salu at candungang
pagcaibugan cung
caulan at balican

calabcab

inapsa ne ning calabcab.
nung ia cabud, ena abitasa

nung atin pa o nung atin man
ala nang aliua pang puntan
nune ing macangangang pangalumud.

macananu ro pang samsaman
ding sinuclab
ding miglintug
ding meduluc?

iniang iangat de ing taguiang ning barcu
migsalamin ia quing danum ing catutuan
pangaiagnas
pangalaso

ginato ia
at mequialung quing alun ing camataian.
pepalto no ring ala. mipinpin la guilid
ding mipalibutad
ding mengaculung
ding memanlundag
quing daiat a mesilab

bibilangan do ngueni
ring era na abilang
quing silab a barcung
melumud
miglumud.

Nukarin ne ing kanakung knapsack?

Ngening abak, e ku apiyalas nu nukaring dane
manibatan ing pasyuk ning angin

Karing pabayu-bayu nang labul,
nanung sikana’t katimawan ing apaningaya
nung pagaladgad, pun dutung lang papase
pamaklyan at lalaputan
ding saldak a pangisnawa?

Ing pamanatad nung misan
pagulut lang siguk a sukat pigilan.

E ke agyung lawan
kabang patunggal-tunggal nang papalub
king kayang knapsack ing gamit na’t imalan.

Era kalupa ding minunang pamun,
ngeni pamu kinalbit ing takut, kinaul ing pamikelangan.
Makatupad ya kaya king pangaku nang magbalik ya?

Iti na mekad ing pekamakabang abak
a e ku agyung pupusan at lagpasan.

Melaus ya.

Banyaga la ring mititipung kapanamdaman:
ding “keni na ka mu”, ding “e na ka mamako”
a e mibulalas at apatagal karing painggulut a takbang.
Ding pakisabing mayap a eku mu man asambitla.

Nung bakit lagi na e la sapat
agyan ding pamagparalumpung sisibul
karing gilid ning mata, ban ikulung la sa’t igapus
ding mamun a takbang a mtmung tetagan

Ninu yaku para salangsang karing panata
karing buri nang gawan?
Ninu ku kaya para pumigil at sabat
karing dalan a buri nang lakaran?

Ini ing panaung kailangan kung apigagap ing segana-gana
Uli’ng mako ya ban gawan la ring bage maluat na nang dapat gewa:
Ing mie kayabe da ring taung dalise nang liguran.
Ing mate, nung ya’ing karampatan, king salu’t kandungan
da ring taung makabatyo king metung a payntungulan –
ing katimawan ning balayan

Pilitan nang mibalik. Balu ku naman.
Alang-alang king pamikalugud a tinubu na
bayu pa ing pangamulat.
Oneng, makagyu na wari ing panayan keng datang?
Nung pakaisipan,
dapat ku namang kilalanan ing katutwan da ring amanu na:
mayayaus ta ngan.
karing balang pago, ating makapatad a katungkulan.
e malyari ing ala kang papanigan.
e ya mu pamaglalawe, mata king mata ing pamikalugud
ing lugud, agnan yang pamamamatyawan karing dane dapat puntan.

Bakit kelangan ke pang panenayan
Nung malyari ku nemang abayan?

Nukarin ne kaya ing kanakung knapsack?
At su pa keng paradaaan ning bus ita.
Atagal ke pa.

dalit-pamipaganaca

Ala kung almusalan a tucinu ampong single. E ke alawe maratna ing mitatawung kalang.
Makananu pin, nung ngeni, ding sala, karayum nong tutusuk karing makalbag king kyak a mata. Nung ngeni, ding alala ning milabas a tula, meging api nong kakawul, pupuluput at mumuma king kanakung tundun?


… maybe I’m in the black, maybe i’m on my knees
maybe I’m in the gap between the two trapezes
but my heart is beating and my pulses start
cathedrals in my heart
And we saw oh this light
I swear you, emerge blinking into
to tell me it’s alright
as we soar walls, every siren is a symphony
and every tear’s a waterfall, is a waterfall
oh
is a waterfall
oh oh oh
is a waterfall
every tear
is a waterfall
oh oh oh . . .


Anti ya mong babing pupulkerwan, mipupusit nya ta gulung-gulungan ining bokalistang kasiping kung bale. Pilit neng pakiyabutan ing nota. Ene man love song—wari ku metung yang dalit-pamipaganaca.


Sasalpuk at mumugse tuluy king madilo-dilo kung tasa ing mapait a kape –bisang tumakas? O bisang makiyanib? Karing dabeung at kaksing da ring instrumentung e ra naman akasundu ning pibirit-birit a kanta.


“Mamandar ne pala ang DVD player. Linarin ku ne napun” . . .


(Pagiling-giling ya. Kabang lulukas ne ing panty na’t bra ning babaing bida— kening balas DVD a asali ku keng Divisoria)


Makiyagnan ya king koru da ring kakaung a asu ing karugkug at busina ning trak. Ing alti! Nung bakit e pa bisang mabating! Ba’ nanang atambak ining darala nang basura nu nukarin namang impyernus buring itambak!


Tikad-tikad yang balyerina ing miyanginan a kurtina—gulut na nining awang a mekapal na king agi.
Terak-terak, e na keng babo ning pangtsa-tidwa kataung kama
pipagkeran
ning kakaulan
kikyakang bangke
king katayimikan.


Makipag-almusal ya ing lango. Ditak mu man, ala yang kagalo-galo. Nung misan, pikablas-kablas no ring keyang pakpak. Maglipat-lipat. King babo ning merimlang kape. King merimlang kama.


Yaku.
Ing lango.
Yaku ing sula-sulapo lango.

King Kawa-kawani Kung Sarili

makapangaligkig
bibie lumbe
king kawa-kawani kung sarili
ing darame dampi
ning angin keni

kakabiran da ring mata,
tatas no ning gulung-gulungan
ding makagapus a katayang
e na akalag ning labi
kapilan wari?
kapilan mu pa ikit
ing luang mamalisbis karing kakung pisngi?

“mimingat ka”, ngamung sasabi
balang babagse ku palaut
balang iyakmul naku ning dulum

bagyu la wari
o makalulang alun
ding mekabalbal mu man
keng salu ku’t kaisipan,
karing dalise ‘tang talindo
a pibuknul-buknul ta at lalalan
balang iyapsa naku ning kadayat-malatan?

saksi la ring pupusag a asan
karing balang timan, karing tulang yatad
da ring gamat mung pepepe’t
sasagana king pasigan

saksi ya ing bangka
karing babakalan kung panabilin:
mimingat ka… mimingat ka…
ing dayat, nung misan, masaklo ya mata…

kakabiran da ring mata,
tatas no ning gulung-gulungan
ding makagapus a katayang
e na akalag ning labi :

“mimingat ka” – e ku muman asabi keka
ing dayat, nung misan, masaklo ya mata…




*** also published in eK!/versilog

Tatas Mi La Ring Kekaming Gamat

Tatas mi la ring kekaming gamat
Ban akit Mu kami
(bista ma’t balu mi akakit Mu kami)
Ban aganaka Mu
(bista ma’t sanak mi ing sabla balu Mu)
Libung banua na ing milabas
Pepaslag Me ing pinanari
At sinabi Mu: ini ing kakung
sumpa, e Ku na gawan ing palbug
ke ing yatu.

Masisilo ke ngeni, O’ Guinu
King aslag ning sumpa Mu.
Selawla mi ya ing yatu.
Ikami ing migkulang
Karing pun-dutung
A pemutut mi at pikuwaltan
Karing bunduk
A pinatag mi at kilkulan
King lagyu ning kasakiman

Tatas mi la ring kekaming gamat
At adwan ing kekang patawad
Pablasang king lugud Mu
E ke meging karapat-dapat


***
2011
Oran, Algeria