Kauran

Isukub mu ku king kekang payung.

Penandit, balabalan ta la
ring kekatang sarili
karing dirimlang alino

Ding tula ning kagatpanapunan,
ing anggang bage iyampang
ning painggulut a kaleldo
penandit namu, mawala na ngan.

Daramdaman ku na la ring lagutuk
ning pangabislak da ring impun --
mibabagsak karing batu, king gabun,
karing mangasipit a mangalating tanaman
a menintun karinan at santungan
karing mibablas berding mulahan

Daramdaman ku na --
ing anggang kaplas ning kauran,
king salu ku, mibabalik ngan:
kasnuk, takut, pamag-inayang.

Miwale, kalupa ning aslag
a kinaul at selikut ning silim,
marurunut yang anting abu
ing kakung kaladua.
Mangalgal ku
kabang pakiramdaman ku la
ring lalagapak a impun;
ding makaklak dang kaksing
barug la wari king tambul
a manatad taung-makagapus
king kayang pibarilan

Ing kakung kaisipan, matbud ya waring kubul
a barug-barugan nang alang patna ning angin at uran.
Makalale kung mangipuspus; at king pangapuput,
ing kabug ning salu ku, ala yang keliwan
king baintaung sisinsil at mipapakat
king tatauling palitada ning lapida . . .
para kaninu? – mayaslag ya at mipnung pali
ing kaleldo --- kanita,
dapot ngeni kauran na.
Siklut-siklutan no ning angin
ding lumbe siuala
ning pamanlako’t pangawala.



***
2011
Oran, Algeria

Ang Nagtindig Sa Mga Kubol

Iniwan ng mga manggagawang-bukid ang kanilang tahanan.
Sa mga pilapil at tarundon -- sa hangganan ng usapin --
itinindig nila ang mga kubol ng katwiran at hinaing.
Umupo sila roon, pumalahaw na wari’y pinaglalamayan
ang nakahilig na mga tubo na ilang taong sinikhay
na maitanim sa nagbibitak na sakahan

walang asukal . . .
dugo
ang kumatas na upa sa lahat nilang pagpapagal

Ang naiwang mga kabahayan
tila bulang-pangarap, laglag na balikat
humahakbang pauwi sa katapusan

Pagbabalik ito
ng laang-panahon,
ng laang-lakas,
na pilit binata ang ihip ng hangin at buhos ng ulan.
Puno man ng hinanakit, marahil
sadyang umuuwi ang lahat sa sinapupunan
ng lupang pinanggalingan

Masdan mo sila oh! aking bayan
kung paano nila tinatanggap ang kanilang pagkalupig
Payapa at tila wala ng pakiramdam
ang mga manggagawang-bukid
na ni ayaw nang sumigaw o humikbi man lamang

Masdan mo sila, oh! aking bayan
kung paanong puno ng tuwa at dalawang-kamay
ibinabalik sa matris ng lupa ang mga anak niyang
gutay-gutay ang katawan---
butas na dibdib dito
ulong sinilip ng punglo riyan
butong iniluwa ng binti roon…

Kagaya ng hanging nagsawa nang hipan ang itim na ulap,
ang itinindig nilang kubol ay pag-asang tumutupi’t humahapay

lastag at manhid ang mga katawan
nangalupig ang katwiran—

ganito umuuwi ang mga anak ng sakahan.

Kang Estrella

KANG ESTRELLA
(A Mignasa King Tibabal Ning Banua)

nung bandi kya sana ing kagayat mu man
ning makule tibabal ning banuang miglilip
karing sulu nang kristal –

kareting perlas, nung yaku na sa ngeni
ing sinta mung titipun at mitututus
karing dampul mairo at maputing telang
panakap na king makatiman nang lupa,
ikadkad ke iti king kekang lalakaran.

dapot ala ku . . . ala kung atipun
keti babo yatu ni atutus mu man
nune mu ring matbud
at lamlam kung taguimpan. --

makalale ka sana . . .
mapipirat ku pilubluban
balang deti atitisud da la
ring painggulut mung takbang.



*******
Oliver S. Carlos
2011
Oran, Algeria



*** also published in ek!/versilog

King Dalan-pasigan Ning Mers El Hadjadj

Pilang aldo na naku ring susuritan ning kakung kunsyensya
Dalawin mo raw si Ka Regie - nganing kayabe kung dinatang.
Kalapit namo. Alang metung a kilometru ing laut ning sukulan
kening dalan-pasigang ini a kakung katatalakaran—
keni ke maralas mamadwas patye bisa keng mangang asan.
Eke agyung iyapa o silipan muman king makalunus nang kabilyan.
Mas buri kung isipang atyu yapa o pota mung bagya atyu naya.
Mipayalang-sala keng pamanako sasangkan da . A Atyu la pa, ding bengi-bengi
nang kwentu tungkul kareng kayang apu, tungkul king miguit adwampulung banua
nang karanasan king pamagpayipus karing miyaliwang lugal. Tungkul king disenyu
at pormang buri na king patuglung at paragul nang bale. Mas buri kung isipang
ngening apunan, kalupa ning sadya, iya ing magsigang o magderang karing
arakap ming asan. Ganakan la’t balikan ding manene nang takbang
kabang lalakad kami king malare balas ning pasigan.
Balamu kapilan pa …
balamu kapilan pa
ing pabanua at walung bulan.

Daramdaman ke pang susyuk ing ayup a kekaming adalanan -- mikulaput ya
ing metung nang bitis karing melanging lumut-dayat. Akakit ke pa
ing malwalas at panatag nang timan kabang bubulus ne ing ayup.
At king pamanyulapo na, agnan miyang tengalan angga na keng
tuldik mi nyang aninagan king lawak ning leparan . . .

Sadya yatang keti king sikluban
ating dadalusung at susugba king api
ban karing aliwa maka-ibie lang pali;
Ating ibpa – kalupa nang Ka Regie –
a tatali ne ing bitis nang wanan
kabang ing kayli, palaut, pilit neng tatakbang
saka ne rugu payaminan ing tatangging kaisipan
a atin yang katimawan.



---------------
Mers El-Hadjadh
Bethioua, Oran
Algeria

Alun at Amanu

Manwala ku king alun
Karing amanu
Alun la ring amanu—
Manwas at mamampat
Karing darayang sugat

Emu sana kukutang

nung bakit makatiman ku
nung bakit anti la mong bulung
a yagtalan ning angin
king tangke ning kalungkutan
dening kakung timan—
siklut-sikluta’ na’t yatad karing pampang
ban magpayagus, magpawasang-wasang
a anti mong bage alang ulaga’t kapupuntan

E mu sana kukutang.

Ala kung balung pakibat
nune mu ring nulas
a timan at timan ku naman
kabang makadukmu ku
king kekang kandungan—

pagpasalamat ing balang pinandit
a magtumayla ya ing pusu
uling aku naman ing bulung
a sinipit mu king aklat ning bie
e mu pepabureng melanat
karing malugud mung amanu
aku ing bulung
a migpawasang-wasang
dapot keka
singlad at dinaun
ning banayad a alun



***
2012
Oran, Algeria

Ing Siklu Ning Bie

Aklat ya. Ing siklu ning bie
linikas lang letra ning pisalit-salit
a kataimikan, panusig at kapanupayan

at ngeni, buknul ne ning kalaraman—
king nasa nang makalag,
ding mingatbang danggut,
miyayabitan la kaylit’ wanan

Iyakmul no ning salita reng salita
ban ing kabaldugan, miwangis la
karing bakbak at usling pintura king dalig—
e ra ayagwanta ing salab ning sulung midadaiti

Ding makakayap a salita, ding letra, kegana-gana,
mete na la at meyalang ulaga, iniang mipaylalam la
king upaya ning metung a tiranu

Kakapkapan ne ning tau
ing kapasnawan na at kayatbusan
antimong albularyung mamaplus
king katawan ning kayang ulwan;
agnan-agnan lang mipanula
nung nokarin yang parti ing maplas at mabaya

kabang detang e na mekapibata
king karelang daramdaman,
ginawa lang kulkul at ding sinukung katawan
karin do silaban.

Susumbung kareng biga ing asuk ning kapanamdaman

Pablasang keni
alang letra. Alang sampat a salita
uli’ng alang aliwang sangkan,
ila mu at ila
ing dapat kutnan at usigan.



******
2011
Oran, Algeria

Solace

Tumun-tumunan

Apulu kang banua iniang myalung kata
Migtumun-tumunan lalam ning banggera
Kinangwa kung abias kebit ta keng lata
Memulut kang batu ban pipatungan ta

Dutung, suksuk, papil, ilang penangab ta
Mikit ing labul mu, maynip kang manaya
Gagamus kang buntuk at mangapalwa ka
Eka mipaindatun gagagtu’ing nasi ta

King lunus ku rugu sinopan da na ka
Sinabi ku keka: “yaku na”, “yaku na”
Yaku na ing tangab magpaynawa na ka
Kening sakung-bunut a lintang ku keka

Kabud abud namu, pantunan da na ka
Deting pengari mu migaganaka la
E ra pala balu nukarin ka minta
Oras ning apunan ot kanu ala ka

Lawan lawan mu ku isip megulu ya
Makibat o ali keng awus da keka
Ing sabi ku naman, “sige mako na ka
uling eku buri ing makamwanan ka”

Dapot bayu la pa milapit kekata
King pangabigla mu penyapuldung da ka
E mu ikuang mimua, mipatiman ka pa
Kinaul matalik at kindut mu ku pa

(Inia naman ngeni, beinti anyus na ka
Bubuktut me,Darling, iting pangadwa ta.)


***
2011
Oran, Algeria

Safehouse

Isa siyang malalim na galos
sa duguang sahig. Kumikisay
katol na paikid o kung minsan
tandang padamdam
hugis at anyo ng hubad niyang katawan

Nasusunog na bulbol sa bayag
bawat diklap ng elektrisidad
Paulit-ulit, iikid — bulating iisod
katawan niyang sa batuhan
tila ba naghahanap ng makakapitan

Bawa’t dampi ng alambre’t metal
sa busargang bibig, maririnig:
Aktibista lang ako!
Putang-ina nyo!
Aktibista lang ako!

Para bang sa pagsasabi nito
maibababa ang boltaheng
nais magpasabog sa sentido,
maibabalik pa’t makukumpleto
mga daliring binunutan ng kuko,
o babaluktot at iiwas
alambreng isinasalaksak
sa butas ng burat.

Para bang sa pag-usal nito,
ihahatid ng hangin
sa mga mga sumuko na’t nawalan ng pag-asa
ang mga pahiwatig
na wala siya sa mga kampo’t munisipyo—
na buhay pa siya. At hirap na hirap na.








***
2011
Oran, Algeria

DECS...DECS...DEXTROSE!

DECS . . .
DECS . . .
DEXtrose . . .
ganito hugutin
ng naghihingalong institusyon
ang tangis at hiningang
tulad sa isang ina’y
patawiring nakamasid
sa mga anak niyang
magsisiksikan sa klasrum
uulanin sa lilim ng santol
matututong magtanong
maghahanap ng solusyon
lalabas.
sa labas . . .
may teargas--
sagot ng pasista sa tanong
kung bakit may kaltas
ang badyet sa edukasyon
gayung dinagdagan
ang sa bala at truncheon!




***
2011
Oran, Algeria

Ding Mig-rali

(Poema king pormang French Rondeau)
-- Oliver S. Carlos


Dekap da la ring mig-rali
Ding tututul istudyanti
E ro buring magprotesta
King matas a matrikula
Binitbit dong anting babi
Gamat, bitis, mengapakli
Alang lunus, alang tangi
Anti la mong terorista
Dekap da la!
Migtaka la king milyari
Ing gewa ra krimen wari?
Ding keng gilid sisimpatya
Pati reta, pemukpuk da!
Katimawan! -- nokarin ya?
(Ot) Dekap da la!

Pandanggo Sa Rehas

Hindi sila nag-atubiling
hawakan ang apoy. Maging apoy
upang bigyang-liwanag ang karimlan
Kinitlan sila ng buhay. Marami sa kanila
ipinagtabuyan, ibinilanggo
sa kuyom ng paglabag
sa makataong karapatan.

Malaking kahangalan! Hindi kailanman
naikukulong ang liwanag. Patuloy
at patuloy itong maghahanap ng lagusan

Patunay kaming umiindak ngayon
sa nagkakaisang galaw.
Sa mapangahas na sayaw
na sa kanila’y natutuhan ---

inilalagay namin ang mga tinghoy
sa aming ulo,
sa likod ng mga palad --
upang patuloy na magbigay-liwanag
bigyang-pugay silang ibinulid
sa rehas na bakal

silang kagaya nami’y
alitaptap sa karimlan


***

Sinasabing ang Pandanggo sa Ilaw ay sayaw na nagmula sa Mindoro. Tinghoy ang tawag sa oil lamp na siyang orihinal na ilaw na gamit nila (kandilang nasa baso na ngayon ang gamit).
Isinasayaw ito sa gabi, madaling araw o tuwing nag-aagaw ang dilim at liwanag; at ang mga tinghoy, animo’y alitaptap sa karimlan kung pagmamasdan.

Naisulat ko ang tula sa gitna ng mahapding pag-alala sa kuwento ni Ka Boni Ilagan (naging detenidong pulitikal noong Martial Law) minsang nagsalita siya sa isang symposium sa PUP. Naroon ako, at sa gitna ng paputul-putol niyang kwento, inilarawan niya kung paano siya pinahirapan, at para ko pa ring nararamdaman habang sa gitna ng nababasag niyang tinig, naikuwento niya kung paano isinalaksak sa butas ng ari nya ang isang alambre.

Inilalagay natin ang mga tinghoy sa ating ulo (ito ang mga saligang prinsipyo, aral, lunggati nating mga nakikibaka at nagnanais magbigay-liwanag) at sa likod ng ating mga palad (humuhugot tayo ng aral at lakas sa kanilang nakaraang praktika at pagsisikhay sa gitna ng hirap) …
Hindi natin namamalayan… tulad nila’y alitaptap din tayong binibigyang parangal ng “pandanggo sa ilaw”

Oliver S. Carlos
2011
Oran, Algeria