Tawling Parapu

Melangi na ing tinta
ning magpaldas a pluma

paungul ing aklis a labul,
makitangis ya ing angin
king mamalsang papil

pundat-pundat,
kurap-kurap nya sala
ing paritang mag-inakit
karing tawling parapung
e sinayad at migulis

tawling parapu at katayang
magmasabal at makigaga
karing mipaparusang malda –

mibusalan . . . mituldukan
king dinabulbul a daya
ibat king buntuk
ning midukmung makudta

pete ne ning balas
ing laya ning kudta!




***
2011
Oran, Algeria

Dalit King Anak Ning Arayat

King pamanaluki da ring manalbe mata
king maputing katsang makalale misasara
malakwan ya
ing daraya nang lupa keng danggut ning istorya—

marimla yang bangke ning marok a pete
ning kayapan king kayang pamanagumpe
“yaping bage na yan” -- ngarang mangabiran
king pangaragsa ning bigotilyong Kapampangan
a pikasaman da -- minatad pasakit
kareng bida ning balang pelikula

FPJ, Erap, Ramon Revilla . . . ila ngan
dinalan lang kasakitan at parusa
kareng gamat na bilang metung a kontrabida
ning pelikulang pigmalasakita’t liguran na
dapot linugud kaya keya?

Ing sining a dininan nang bie
at yanang meging bie na’t pigkabie
o’bat ngeni iya pang pilit makamate
karing inambag nang kule?

Maplas a katutwan a masakit tanggapan
nung misan ing metung a kontrabida—
a magpatingkad king imahe na ning bida
ning bayaning tatalangan da ring masa—
iya pala ing tune bida
at ding ginanap a mayap, ding sasambang bida
ila pala . . . ila pala ing tune dapurak
at magsamantala karela

Pepakit ne ning budning anak
ning Bunduk Alaya, aliwa ya . . .
e ne kalupa
ning tune bie ing pelikula.



***
On the death of Francisco Bustillos Diaz
(a.k.a. Paquito Diaz)
March 4, 2011
Oran, Algeria

Ilang-ilang

quing lacad-gapang cung bie
icua cung linugud

miguit quing metung

ding miglumut a bitis
ning paninap, caiabe la

ring melanguing tangque at bulung
a lalagutuc,

ulasan ning gabun
lalam ding macaiagpang impun

liguran cu la.

at quing dimla ning uran,
maniampaga cung ilang-ilang—

sisiclaud at manigapu
quing pali ning caugtuan

ban maduluc. nung misan,
caring pisac a alino,

manaquit cu—
malamlam lang mata

antimong tupang curap-curap
at magtaca.

maputla iang labi
ing asbuc ning paintungulan

at caring alacac nang mangalalam,
carin co babait ding baiu cung paninap—

sasaque co reti caring misasalbag a alapap.
ding sasapinan dang melutung a bulung

acaquit cong mapipirat
mapipitna libutad, papalto ra la

ring eran a macabaligtad
magpaldas. cuculdas. dapuat—

quing bie cu— nanupata
liguran cu ing balang pinandit

a acaquit cu nung macananung
calupa da ring salung andu-andu

baiu la miampang, paialipan
quing sala ning sicluban,

ding ilang-ilang macanian la naman—
macalale lang mamucadcad

at libutad ning mula, carin,
mipnung dingal lang tatalacad.

macanian mu siguru ing maliari rang gauan…
ing aguiu cung gauan:

talacad, pinandit salingalngal
ban mabalag at magpauasang-uasang

malaso quing dulum at patac ning uran.




-------


*** also published in eK!/versilog

Panayam mula sa emanilapoetry

Itinuturing kong isang karangalan ang mapabilang sa walong kontribyutor na hiningan ng panayam ng emanilapoetry website. Ang emanilapoetry (web and print ) bilang tagapaglathala ng mga akdang pampanitikan ay isa sa may pinakamalawak na hukbo ng mambabasa at naglalathala ng mga tula, sanaysay at iba pang akdang pampanitikan. Ang mga literary journals at print magazines nila ay nababasa sa buong Australia at Europa.

Nakatutuwang isipin na sa daan-daang kontribyutor nila, isa ako sa mga naalalang kapanayamin ng emanilapoetry upang magbigay ng pananaw hinggil sa tula at pagtula. Nagbigay sila ng magkakatulad na limang tanong sa lahat ng kinapanayam at nakagugulat ang lawak ng kaisipan ng ibang mga kapwa-manunulat. At yamang binigyan nila ng pagkakataong mamili ang mga kinapanayam sa lengguaheng gustong gamitin sa pagsagot, minabuti kong sagutin ang English nilang tanong sa wikang Filipino.

Ang sumusunod ay ang naging daloy at laman ng panayam:

*****







emanilapoetry: What draws you to express yourself through poetry and what drew you to poetry in the first place?


Oliver: Maraming bagay ang nagtutulak sa akin upang ilahad ang aking sarili sa pamamagitan ng tula. Para sa akin, ang buong uniberso ay isang malalim na tula. Humuhugot ako ng inspirasyon sa mga bagay sa paligid,– may hininga man o wala.

Sa tula, sabi nga ng isang makata, maaari kang magtayo ng bantayog mula sa abo, at magagawa mo ring hipan upang iguho ang isang kastilyong nagpapanggap na marmol. Kagaya ng marami, nagsimula lang sa tinatawag na “hobby” at pagtatagni-tagni ng ilang taludtod na may sukat at rima sa dulo – pinagdidikit na mga kataga tungkol sa pag-ibig, sa ulan, sa bukid, sa kalabaw, sa masasayang alaala ng kabataan. Naka-tsambang mailathala ang isa. . . na sinundan ng pangalawa, ng pangatlo at marami pa.

Ang mga una kong naisulat ay mga temang mabababaw at nangangangapa sa porma, tinig at istruktura at malayo sa aestetikong pamantayan para matawag nga talagang tula. (kahit naman siguru ngayon, hindi ko pa rin kayang sabihin na ang mga ginagawa ko ay tunay ngang mga tula – sa istriktong pakahulugan ng mga batikan at dambuhalang personalidad ng panitikan. Pero umaasa rin ako, katulad ng iba pa, na matagpuan ang sariling tinig at pagkakakilanlan sa larangang ito.

emanilapoetry: How do your current posts compare with the first poem you published on emanilapoetry?


Oliver: Mapangahas! Matigas ang ulo at nagpipilit maging maangas! – siguro ganito ko gustong ikumpara ang mga isinusulat ko ngayon kumpara sa mga nauna. Mula sa nilalanggam at nakaka-diyabetis na mga tula ng pag-ibig, nakakabuo na rin naman kahit paano ng mga tulang may angas magtanong kung bakit walang mailagay na bigas sa kaldero ang isang maybahay hanggang sa kung magkano binili ng isang kurakot na pulitiko ang condo unit na pinang-regalo sa kabit niya, maging hanggang sa mga tulang nakikipag-usap at nagbibigay pangalan sa mga tala at buntala.

Sa teknikal na aspeto, aaminin kong hindi ako sigurado kung ang mga isinusulat ko ngayon ay maikakategorya ngang mga tula ayon sa nakakahong pamantayan sa pagsulat ng mga “dekano sa pagtula”. Wala kasi akong pormal na kasanayan at hindi rin ako tumuntong sa alinmang paaralan o palihan sa pagtula kung kaya’t ang iba sa mga naisusulat ko ay umaani ng mga pagbatikos sa aspetong teknikal.

Sumusulat ako ayon sa dikta ng aking diwa nang hindi tumitingin sa nakalimbag at nakakahong mga panuntunan sa kung ano ang dapat at hindi dapat sa pagsulat. Aaminin ko ring ang iba sa mga naisusulat ko ay mga “cliche” o gasgas na tema pa rin (sino nga ba ang tuwirang makapagsasabi na lagpas na sila sa ganung antas at ang lahat ng mga naisusulat ay pawang bago?) pero patuloy na binabaka ang ganitong tendensiya at nagsisikap na makapagprisinta ng kung hindi man bagong tema ay bagong atake at pamamaraan – kahit pa nga madalas ay kinukutya at pinagtatawanan.

Ang tula naman ay patuloy na nag-eevolve. .. gusto kong mag-eksperimento, gusto kong tawirin ang mga hangganan, at makapagtakda ng mga bagong hangganan. Balang araw gusto kong makasulat ng mga akdang kayang makipagmatagalan sa panahon…harinawa.

emanilapoetry: As you are so attracted to words, how do you feel about the way language is being used in today’s world?

Oliver: Maraming pananaw tungkol sa paggamit ng lengguahe sa mundo. Tubig-karagatan ang pananaw ng iba sa lengguahe at para sa kanila isang partikular lang na lengguaheng naiintindihan ng lahat o mag-uugnay sa kalat-kalat na mga isla ang dapat gamitin sa tula o sa literatura . . . may mga tumitindig pa ngang English lang ang may pinakamatimyas na salita at dapat gamitin ng buong mundo.

Nalulungkot ako sa ganitong pananaw dahil pinapatay nito, katulad ng nangyayari sa Pilipinas ngayon, ang ibang mga lengguahe. Pansinin nating ang arbitraryong pagpapagamit ng gobyerno ng salitang Tagalog sa ibang mga rehiyon ay unti-unting pumapatay sa nakasanayan nitong lengguahe, halimbawa ng mga Bikolnon, Hiligaynon, Kapampangan at iba pa. Para sa akin, dapat ituro ang sariling lengguahe sa kung alinmang probinsya ito katutubung binibigkas. Hayaan itong yumabong kasabay ng pagyabong ng literatura nila.

One emanilapoetry member once commented: “Pag mas marami ang nahihikayat maging makata sa isang bansa ay mas yumayabong ang kultura ng bansang iyon.” In what way or ways can poetry enrich a nation’s culture?

Oliver: Naniniwala ako rito. Mas maraming makata, mas malaki ang tsansang makahukay ng diyamanteng akda mula sa kanila. Hindi lamang yaman na maituturing, kundi “katiyakan” na hindi mamamatay ang isang kultura o kalinangan. “Ang isang akdang walang kamatayan ay ang selyong magpapatunay na hindi mamatay kailanman ang isang kalinangan”.

emanilapoetry: Any advice you have for those who want to have their hands on poetry?


Oliver: Magbasa . . . tumuklas. Huwag matakot sumubok at lalong huwag matakot mabigo. Ituring na hamon ang bawat pagbatikos at huwag maging balat-sibuyas sa mga puna. Higit, sa lahat…lagpasan at pangibabawan ang nakikitang mga kahinaan.

emanilapoetry: Thanks Oliver for sharing with us your thoughts.

Babo Entabladu

matarling ya siuala ing matuang lalaking gaganap a bida
king metung a piyalben dikil keng temang pamisalba
king mamamate amanu, kalalangan at literatura—

king malamyus nang pamigale king kudta nang poema,
ing sabi na:

gusal ta na! guniat ta na! itamu ngan, kimut ta na!
ban e mate ing amanung kekatamu pepamana
meko keni kayanakan, ikayu mu ing pag-asa
ikudta yo at igale ding poesya yung makarima
dinan yo ke karing bayu’t mangasanting yung ideya


alang ketunan-tunan, linapit ya ing metung a kayanakan.
ala yang nanumang sinabi...

misdan la at metigalgal ding e makapanwalang malda
iniang begut ne king pangatakas ing baril a sasalikut na
atsaka ne berilan a buntuk ing mipase matua…

oyan ing kalalangan! oyan ing literatura!

papalakpak la at mag-viva
ding mekayalbe at dinamdam
king mesabing drama.




******
2011
Oran, Algeria

Pablasang Bisa Iang Mie

libutad da ring mengamate-- ing magnasang mie.

dangal ing egana-gana-- guguliac ning pilubluban
nung iti ing mauala, nanu pa, ing cabaldugan ning sabla?
at nung queti e que atupan, sana mu man, atiu carin
quing canacung puntan.

(nucarin ne pin igutan ing mapupuput nang inaua—caninu ne iasa?
caring capara nang mebuluc na dapot mumusig a pangisnaua ?
carening magmalinis dapot liclac na naman ning sistema? )

at quing carelang pangabigla …
menaimic la ring maligalig at masigla.
meligalig no man ding sadyang payapa –
quing minagus at sinabulbul a daia
ning taung mipase.

ning mete magnasang mie -- libutad da ring mete.




---


SAPAGKAT NINAIS NIYANG MABUHAY
-- Oliver S. Carlos


sa gitna ng mga namatay – ang nagnanais mabuhay

dangal, higit sa lahat --- kalooban ang nagsisiwalat
kapag ito ang nawala, ano pa nga ba ang saysay ng lahat
at kung dito’y hindi ko siya natagpuan, sana naman, naroon siya
sa aking pupuntahan

(saan nga ba niya huhugutin ang mithing pahinga—kanino niya iaasa?
sa tulad ba niyang nabulok na nguni’t umuusig ang hininga?
sa mga labi bang nagmamalinis gayung nilamon din ng sistema?)

at sa kanilang pagkabigla
nanahimik ang maliligalig at ngumangawa
naligalig naman ang mga dating payapa
sa talsik at agos ng dugo
ng taong humandusay

ng patay na ninais mabuhay … sa gitna ng mga patay.



***********

Feb. 8, 2011 / Oran, Algeria
(On the death of Former Sec. Angelo Reyes)

*** ang tulang ito ay inilathala sa emanilapoetry

Igulis Ke King Dila Ku

Mengaring aguilang tiknang nong kakablas ding keyang pakpak
-- pepaynawa at sinake king angin, migdatun ya ing kakung labi
libutad ning salu mu

Kule kayumanggi
ing danum-urang
gagapang king gabun
ngening gatpanapun. . .

at king papag a ini, makakera kang bulak
a sasamba’ ning palad kung magtumaila;
karing aplus a magdulap, susukdan to ring gilid
ning kuwadradung angganan, king bibilugan
tang papag malikmata ka tang mandam sala
king mag-umasid a kandila—

king pundat nang kurap, manigapu ka ta –
nung ibulus na ning banua ing tututul nang lua
ban itigho no kaua ring bulung ning tanaman,
nung sakali man, at inakbag ne ning kabengian
ing dulum nang alang kapamunan, sana
atin yang lakwan a alala – kekata –
ing simsam tang tula king pisulung uran

“kaulan mu ku . . .
igulis ke king dila ku
ing lugud ku keng salu mu.”





*****
2011
Oran, Algeria

Ding Lalalan Kung Gunam

Nanung parusa ing makasalikut karing lalalan kung gunam
nung deti bubuktut la at manganak alang tuknang --
Nuanti la man kayubu, makananu la man kalagu, sisiklod ya
king bayat ing migaganakang isip, balang deti daratang la.
Lumbe lang alala ning laun a dalan a agaganaka – paulit-ulit
tinanggi ya man ing isip, ding laun a recuerdu ning tula at yumu,
menatili la -- kekata. Dapot deti, angga man ngeni, kakapkapan ta la
pablasang mibayit la ibat karing sugat a migpeklat, karing pait
a akasanayan ta nang isimpan king salu ning metung at metung.
Ding pait a reti, pilit ta la mang kakalagan . . . paygapus kata naman.
Migkera ka king salu ku a tinuring mung pugad. At keni, migsumiksik
at memaluktut kang balamu mabasang ayup; agyang e mu man atitiyak
nung bisa ku . . . nung iti yang dapat. Yaku mismu ing mababalbal karing
malalam at saldak mung singap a tutusuk kabang makasubsub ka
kening salu, Mabayat man, aluguran ku na ing anti kaniting pakiramdaman
ning migagapus king beyatan at kaligaligan. Ing tutu, tatakut kung
king kanakung pangagapus, e ku ne akua pang akilala ing aske ning kalayan.
Ikadkad mu no sana ring kekang pakpak, sulapo na ka. . .
palawut . . . palawut . . . makisabi kung mayap.

Quo Animo?

Alang duda
Alang pisasabyan
Iniang ding miliwas-liwas a migmalasakit
Ginulyut king garitun, ikua ra nang minina at misalunan
Ding seke rang gintung layun at mayap a parasan, memitamit lang mibakutut
King ilang a lugal. Karin, ume lang manatiling lakwan-dasan ning aldo at uran.
Deta namang magmius at magparangalang ila ing midalakit at milud
Karing anggang miumpisan, ding teterenten a payaus talasalba,
Kinangwa lang mangaragul a trompa. Peparamdam do ring paulit-ulit a gale,
Ding pamagmasabal, a papasiag da ring labing e mebyasa karing bayung siuala at aske.
E ra ikit ing pamiyaliwa ning layun at sitwasyun. Ding balang gagawan, susulat da la
At iyukit king pawud at dalpakan ning garitun. Misake lang miyayaliwang gayak,
Seke da la pati ring galut-galut at mangalirang a pamispisan ning milabasan.
Geyak de ing garitun . . . e ra no siniyasat man
ding ala nang angin a gulung. Geyak de pin
At kitmuang miyaliwang pabayat.
Geyak da la naman ding karelang sarili
Misulud lang mangakintab a imalan
Atsaka do sebitanan bulung a gintu
Ding karelang malingmingan
Alang gugulyut
Sinake la ngan





----
January 12, 2011

INTIFADA!

(Food Riot / Uprising in Oran, Algeria)


ngayong itinaas nila ang mga tabak
sasabihin ba nating
maaari ngang mangibabaw
ang kaisipan sa kalam ng tiyan?
na sa dulo ng pisi, naroo’t nagkakanlong
ang dumurupok na hinahon?

samantalang sumisigaw
silang bundat sa kapangyarihan:
essalam!
essalam!
malulunod ang pumapayapa
at kumakalmang mga kataga
sa ngitngit at dagundong ng pag-aalsa:
intifada!
intifada!
at ngayon na

ngayong nakataas na ang mga tabak . . .
patototohanan kong gutom
ang kumadronang nagpapaanak
ng dahas at pangangahas

dahil hindi na simpling protesta
ang naririnig ko’t nakikita
giyera!
giyera!
ang isinisigaw nila.


*******
Oran, Algeria


*** inilathala rin ng emanilapoetry

e mu ku iyasag

e mu ku iyasag
a munye kapuryan
karing poesyang maglarawan
nung makananu neng pamitan
ning maglolo butu
ing puking timan-timan;

nung nuanti kayumu
ing pulut ning kapalsintan
a pisulu
lalam ding impung makaduku
keng dikut ning dalisdis
o mabatung batis

maybug nakung mika-dyabetis!

mal ing panyaliwan.
dakal no ring magkasat
king kasakitan at kayalan
kabang manako la
ding ganid a lider
a peparam tamung katungkuluan
kabang dening sasalangsang

pamaten dong tunggal-tunggal!

e mu ku iyasag
a munye kapuryan
karing poesyang maglarauan
king butu’t puki ning kapalsintan

PLUMA AT POETA

Pluma

Yca Poeta -- a dapat mangatmung talulut at sampaga
karing pilulanang kristal, karing pilublubang mababalbal,
lukluk ka -- dane da ring awang ning aslagan. Ing lalbug a yaldo
keka yang pigilan karing palad mung gagalgal king pamikelangan.
Talnan meng matalik, talnan me pin o’ poeta! ing bola ning aping
antimong kasangkapang mababalbal. Itas me iti at iyatna king aslag.
Dapuat e mu paimbursang ika mismu ing mabalag at mabalbal.
Saka mu pigunaman ing leguan mu’t katuturan
Ing samyu’t ulaga ning panga-atyu mu keti king sikluban.

Poeta

Pakuldas ne ing aldo, dapuat ala ku . . . ala ku
nanumang pagsisyan. Babayat la ring talukap
at eku na asabat ing agus ning panamdam. Buri ku man
eku na pigilan. Muman keni at kanini, magparayo neng
anting bulung a siklut-siklutan ning alun ing kaisipan kung
miglarawan dapuat e mekasumpung ditak mang kapayapan.
Ing leguan, kataya yamung alang laman--alang kabaldugan
E k’ya mu man ikuang agalamanuan.

Pluma

Ing tauli nang timan ning papatak a uran— mababalag
karing kikyak a alapap – daramping banayad at iyatad
ning sala ning aldo kurap-kurap – perlas lang misasalbag
karing mangatilus a batung sasalpukan na ning alun.
Paninintunuan da ing samyu ning lingap at pali ning lugud
karing teterak at magtumaylang bulung. Dapuat keka . . .
bakit keng pusu mu o’ poeta , iti ala . . . ala nanumang ulaga!

Poeta

Malino iti king salusung agus ning kakung pandama:
Kasing-payapa na naku ning kakatayan a tupa.
At keting pinandit, paburen mu na ku sana.
Paburen mu na, nung makananung ing aslag-salang
kakaul king gabun, titiman ya karing balang alikabuk
a darasnan nang makasalabak karing mamyalung a dikut
Uling ing lugud, kataya yamung alang laman, alang kabaldugan
E kinatuk king pasbul ning pangatau ku misan man.

Pluma

King tatawling singap na niting sikluban, memun ku at pasibayung dinatang.
Karing maglakbe kaisipan, keta pang minuna, akakit da naka
Maputla ka at manamdaman. Malaut ka karing keraklan.
Pag-umasdan ku la ring balang ngitngit a siuala, ding mapait a gaga
ning kaisipan mung e mepagal minatad sala. At ngeni, o ba’t ngeni
sasabyan mung alang ulaga ing sabla? Ing kekang salu kitmuan meng mua
at kapigaganakang e mu agyung pusanan? E pa wari sapat ing ayampang
ning timawa mung kaisipang dudulung na king kutkutan?


Poeta

Ding kakung mata, nung isara ko man, nanu pa waring
mayubung bage ing karelang asaganan! E mu naku sana amuyutang
malikid at tumiman karing pangaku ning lugud at leguan. Ing kapayapan
e me kaku iyampang, nung iti mikaskasanan yang dayang anti mong pataram.
Oyni! ing makasalanan kung laman, ing kakung katawan a ume ra nang kunan
Paburen mu nang iti karela reng pisamsaman at pikabsyan.
Lakwan da la sana at itagan
ding lelang kung kawatasan.